Primjena upravljačkog računovodstva
Način ispitivanja
- Ispit traje 3 sata (180 minuta) i polaže se u pisanom obliku.
- Ispit se sastoji od 2 zadatka i 20 test pitanja.
- Zadaci vrijede (30×2) 60 bodova.
- Test pitanja se vrednuju sa po 2 boda, tj. ukupno (2×20) 40 bodova.
- Maksimalan broj bodova koji je moguće osvojiti na ispitu je 100, a kriterij prolaznosti je 50%, odnosno 50 bodova.
Literatura
- 1 Rodić Jovan, Rakovački – Tubić Snežana, Računovodstvo troškova i učinaka i računovodstvo segmenata poslovanja, Finrar, 2010. godine. (relevantni dijelovi – poglavlja: 4 i 5)
- 2 Meliha Bašić, Ibro Popić, Ševala Isaković – Kaplan, Emina Resić, Troškovno računovodstvo – praktikum, Ekonomski fakultet Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, 2009. (I dio – poglavlja 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 16; IV dio)
- 3 Bhimani A., Horngren C.T., Datar S.M., Foster G., Upravljačko računovodstvo i računovodstvo troškova, MATE, 2018. (poglavlja: 1, 2, 7, 8, 10, 12, 14-17) ili Horngren T. Charles, Foster George, Datar M. Strikant, Cost Accounting a Managerial Emphasis, Prentice Hall International, INC. 2000., 2000., u prevodu: Osnove troškovnog računovodstva – upravljački aspekt, Udruženje/udruga računovođa i revizora, FBiH i Udruga računovođa i financijskih djelatnika Herceg – Bosne, 2002. godine (relevantni dijelovi – poglavlja: 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 16)
- 4 Stevanović N., Petrović T., Upravljačko računovodstvo, Univerzitet u Istočnom Sarajevu – Ekonomski fakultet Brčko, Brčko, 2016. (poglavlja: I, IV, V, VI, VIII i IX)
- 5 Petrović T., Tanasić Lj., Upravljačko računovodstvo – zbirka zadataka, Univerzitet u Istočnom Sarajevu – Ekonomski fakultet Brčko, Brčko, 2016.
- 6 Gajić, P., Upravljačko računovodstvo – tradicionalni koncepti, Ekonomski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, 2022. (poglavlja 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9, 10)
Rezultati ispita maj 2024.
Primjena upravljačkog računovodstva
CILj
Opšti cilj predmeta je da kandidati za zvanje sertifikovanog računovođe steknu znanja o mogućnostima računovodstvene podrške upravljačkim aktivnostima menadžmenta, posebno u segmentu donošenja tzv. taktičkih odluka i odluka iz domena upravljačke kontrole (planiranja, kontrole, motivisanja).
OSNOVNE VJEŠTINE
Osnovne vještine koje kandidati treba da steknu na osnovu savladavanja usvojenog
plana i programa podrazumijevaju:
- razlikovanje pojedinačnih dijelova računovodstvenog informacionog sistema,
njihovih zadataka i međusobnih odnosa; - primjenu koncepta „različiti troškovi za različite svrhe“;
- analizu odnosa troškovi – obim aktivnosti – dobitak (CVP analiza) sa
metodološkog aspekta i sa stanovišta analize osjetljivosti; - različito vrednovanje zaliha učinaka sa stanovišta sadržaja cijene koštanja;
- koncept poslovnog odlučivanja i uloga upravljačkog računovođe;
- razlikovanje relevantnih i irelevantnih informacija (kvantitativnih i
kvalitativnih) u smislu podrške procesu odlučivanja u različitim
primjerima odlučivanja, sa posebnim naglaskom na odluke o prodajnim
cijenama; - konceptu i značaju računovodstvenog planiranja (budžetiranja) i vrstama budžeta,
te način pripreme operativnog budžeta; - značaj i pripremu fleksibilnog budžeta te način izračunavanja i obrazloženja
razloga nastanka različitih vrsta odstupanja od planiranih rezultata
poslovanja.
OBRAZLOŽENjE
U uvodnom dijelu programa, koristeći potrebe savremenog menadžmenta kao okvir za definisanje ciljeva računovodstvenog informisanja, neophodno je identifikovati strukturne elemente računovodstva preduzeća, kao i međusobne odnose pojedinih strukturnih elemenata. Takođe, sastavni, logički dio ovog dijela programa su izvještaji različitih elemenata računovodstvenog sistema, te aktivnosti računovođa u okviru tih pojedinačnih elemenata sistema (trenutne ali i pretpostavljene buduće aktivnosti) uz naglasak na etičke standarde).
U drugom dijelu programa, uz odgovarajuća terminološka razgraničenja predviđeno je identifikovanje različitih mogućnosti podjela troškova sa stanovišta različitih vrsta odgovornosti menadžmenta uz poznavanje elemenata i determinanti organizacionog uređivanja upravljački orijentisanog računovodstva.
U trećem dijelu, treba identifikovati međusobnu povezanost ključnih ekonomskih ali računovodstvenih kategorija – troškova, obima aktivnosti i dobitka kao pretpostavke za aktivnosti računovodstvene podrške poslovnom odlučivanju i upravljačkoj kontroli, uz identifikaciju indeksa osjetljivosti ostvarenja projektovanih ciljeva.
U četvrtom dijelu predviđeno je detaljno upoznavanje sa konceptom vrednovanja zaliha učinaka po ukupnim i varijabilnim troškovima proizvodnje, te sa ostalim varijantama vrednovanja zaliha učinaka, kao i sa posljedicama upotrebe različitih sistema obračuna vrijednosti zaliha učinaka na kratkoročne rezultate poslovanja i faktorima koji su uticaji na te rezultate.
U preostalom dijelu programa (petom, šestom i sedmom) predviđeno je detaljno upoznavanje sa konkretnim aktivnostima i značajem upravljačkog računovodstva sa stanovišta podrške donošenju poslovnih odluka (peti dio), sa stanovišta upravljačke aktivnosti planiranja (šesti dio) i sa stanovišta upravljačke aktivnosti kontrole (sedmi dio). Navedene aktivnosti predstavljaju jedinstvenu cjelinu upravljačkog procesa u kojem se donose odluke o tome kako uposliti ograničene resurse, kako mjeriti ostvarene rezultate primjene donesenih odluka, te kako identifikovati uzroke eventualnih odstupanja u odnosu na planove.
DETALjNI NASTAVNI PLAN
- Strukturni elementi računovodstva preduzeća
- Menadžment, konceptualni okvir modernog računovodstva
- Ciljevi računovodstvenog informisanja
- Finansijsko računovodstvo – strukturni element računovodstva preduzeća
- Upravljačko računovodstvo – strukturni element računovodstva preduzeća
- Računovodstvo troškova – strukturni element računovodstva preduzeća
- Informaciona uloga računovodstva troškova za potrebe finansijskog i upravljačkog računovodstva
- Ključni izvještaji finansijskog, upravljačkog i računovodstva troškova
- Ključne aktivnosti računovođa u domenu finansijskog, upravljačkog i računovodstva troškova
- Uloge upravljačkog računovodstva u donošenju planskih odluka i njihovoj kontroli
- Ključni faktori uspjeha sa aspekta menadžmenta i računovodstva
- Etički standardi za upravljačke računovođe
- Različiti troškovi za različite svrhe i determinante upravljački orijentisanog računovodstva
- Terminološko razgraničenje rashoda i troškova, utrošaka i izdataka (odliva) te prihoda i priliva
- Značaj i karakteristike različitih podjela troškova
- Podjela troškova sa stanovišta bilansiranja rezultata
- Podjela troškova za potrebe planiranja i kontrole
- Podjela troškova za potrebe alternativnog poslovnog odlučivanja
- Podjela troškova za potrebe motivisanja
- Elementi organizacionog ustrojstva
- Determinante organizacionog ustrojstva
- Analiza odnosa troškovi – obim aktivnosti – dobitak (CVP analiza) kao instrument upravljačkog računovodstva u funkciji kratkoročnog planiranja i kontrole
- Pretpostavke upotrebe analize odnosa troškovi – obim aktivnosti – dobitak
- Prelomna tačka, ciljni dobitak i neto dobitak – metodološki aspekt
- Analiza osjetljivosti
- Marža sigurnosti
- Operativna poluga (leveridž)
- Troškovi proizvoda, troškovi perioda i bilansi uspjeha u uslovima primjene različitih sistema obračuna troškova i rezultata
- Sistem obračuna po ukupnim troškovima proizvodnje – apsorpcioni (potpuni) obračun
- Specifičnosti tretiranja troškova proizvoda i troškova perioda
- Bilansiranje rezultata po apsorpcionom obračunu troškova
- Sistem obračuna po varijabilnim troškovima – nepotpuni obračun
- Specifičnosti tretiranja troškova proizvoda i troškova perioda
- Bilansiranje rezultata po varijabilnom obračunu troškova
- Ostali sistemi obračuna troškova (supervarijabilni sistem, „direct costing” sistem ukupnih troškova)
- Faktori od uticaja na visinu periodičnog rezultata u bilansu uspjeha po različitim sistemima obračuna troškova i rezultata
- Sistem obračuna po ukupnim troškovima proizvodnje – apsorpcioni (potpuni) obračun
- Aktivnosti i značaj upravljačkog računovodstva u funkciji donošenja poslovnih odluka
- Ključni koraci menadžmenta u poslovnom odlučivanju i uloga upravljačkog računovođe
- Obilježja relevantnih troškova, prihoda i rezultata za poslovno odlučivanje
- Kvalitativni i kvantitativni faktori od uticaja za poslovno odlučivanje
- Primjeri poslovnih odluka i uloge upravljačkog računovođe
- Faktori koji utiču na odluke o cijenama
- Značaj razlikovanja kratkoročnih od dugoročnih odluka o cijenama
- Metode utvrđivanja prodajnih cijena – troškovni i tržišni koncept
- Aktivnosti i značaj upravljačkog računovodstva u funkciji planiranja
- Budžeti kao produkt računovodstvenog planiranja (budžetiranja)
- Vrste budžeta
- Veza budžeta, planiranja i strateškog odlučivanja
- Elementi glavnog plana preduzeća
- Značaj budžeta za potrebe menadžmenta
- Koraci u pripremi planskog bilansa uspjeha
- Aktivnosti i značaj upravljačkog računovodstva u funkciji kontrole
- Statički i fleksibilni budžeti u funkciji kontrole
- Koraci u razvijanju fleksibilnog budžeta
- Piramida odstupanja u uslovima primjene statičkog i fleksibilnog budžeta
- Vrste i karakter odstupanja od budžetiranih vrijednosti
- Vrste i karakter odstupanja od budžetiranih vrijednosti direktnih troškova
- Vrste i karakter odstupanja od budžetiranih vrijednosti indirektnih troškova
- Vrste i karakter odstupanja od budžetiranih vrijednosti prihoda